Het Deugdenspel
 

Algemene tips

Op deze pagina vind je algemene tips die we door de jaren heen hebben verzameld. In de tekst richten we ons op opvoeders van kinderen (ouders, onderwijsgevenden), maar je kunt ze evengoed met volwassenen (individuen en groepen) gebruiken. Heb je tips voor ons? Mail ze graag naar info@actonvirtues.nl. Dankje wel!

 

Investeer in een set deugdenkaarten

De deugdenkaarten geven je aanknopingspunten om een deugd te bespreken, in situaties te herkennen en bij elkaar te benoemen.

Op de webpagina deugdenkaarten(sets) kopen kun je lezen welke deugdenkaarten er zijn, waarin de sets van elkaar verschillen en welke we je aanraden voor respectievelijk kleuters, onderbouw, middenbouw, bovenbouw, voortgezet onderwijs, volwassenen.

 

Deugd van de week

Je kunt wekelijks een nieuwe deugdenkaart kiezen en er elke dag even op terugkomen. Dit geeft leerlingen de kans zich te richten op de deugd van de week en de betekenis dringt goed door.

  • Op maandag: lees het kaartje samen, bijvoorbeeld om de beurt een zin (kaartje doorgeven). Wat is de betekenis van de deugd? Je kunt vast nog meer toepassingen bedenken die niet op het kaartje vermeld staan.
  • Op dinsdag: waarom hechten mensen waarde aan deze deugd, denk je? Hoe ziet de wereld eruit zonder/met de deugd? Hoe heb je dat zelf ervaren? (Veilige grens: zonder namen te noemen)
  • Op woensdag: hoe breng je deze deugd zelf in de praktijk?
  • Op donderdag: hoe heb je deze deugd de afgelopen week nodig gehad?
  • Op vrijdag: bedenk spreuken bij de deugd om de deugd te onthouden. Lees ze hardop voor en hang ze op.

Je kunt ook de ene week de vraag die bij 'maandag' staat doen, en de andere week bijvoorbeeld de vraag die bij 'vrijdag' staat. Of alle vragen achter elkaar doen. Doe vooral wat voor jullie het beste werkt.

 

Deugden introduceren en integreren

  1. Regelmatig trainen versterkt de spieren van je lichaam. Met aandacht voor deugden versterk je je karakter. Besteed elke dag (week of maand, wat bij jou en je groep past) op een vast tijdstip aandacht aan een deugd, bijvoorbeeld door het deugdenkaartje en te lezen en daarbij reflectievragen te bedenken. Kijk voor voorbeelden bij de educatieve materialen (de kalender pdf).

  2. Zet de deugdenkaart zichtbaar neer. Op die manier wordt iedereen steeds aan de deugd herinnerd.

  3. Hang een deugdenposter op, zo heb je de deugden altijd bij de hand.

  4. Maak voor elke leerling een deugdenmap (zie bij de gratis downloads).

  5. Let op wanneer je een deugd ziet, hoort of ervaart. Schrijf ze op het schoolbord en vertel de kinderen - bijvoorbeeld aan het einde van een les of dagdeel - hoe je de deugden hebt opgemerkt. Oefen jezelf in het benoemen van deugden. Zeg bijvoorbeeld:
    • 'Ik zag dat je geduld liet zien. Je wilde wat vragen en wachtte op je beurt.'
    • 'Ik waardeer je betrouwbaarheid, je houdt je aan de afspraak die we hebben gemaakt.'
    • 'Elke dag zet je de wekker en sta je op tijd op om de krant te bezorgen, dat is nog eens zelfdiscipline.'

  6. Zien welke deugden je zelf inzet en anderen inzetten doet deugd: geeft vreugde en verbondenheid. Horen welke deugden je inzet geeft zelfvertrouwen en veerkracht. Kinderen verinnerlijken de deugden.

    NB: Wanneer je kinderen overmatig niet-specifiek complimenteert (wat goed/knap/lief van je, of, wat bijzonder/uniek ben je... dus zonder een deugd te benoemen) bereik je het tegendeel. Onderzoek (Eddie Brummelman, universiteit Utrecht) heeft aangetoond dat kinderen afhankelijk worden van continue applaus, ze onzeker of dominant/veeleisend worden en een verkeerd zelfbeeld (narcistische trekjes) ontwikkelen. Waardering wordt een behoefte die van buitenaf moet worden vervuld.
  7. Focus vooral op positieve eigenschappen. In welke deugden blinken kinderen, jijzelf en de mensen om je heen uit? Je zult merken dat je houding naar de kinderen, jezelf en anderen veel positiever wordt, en dat jij ook meer waardering ontvangt.

  8. Kijk ook welke deugden met negatief gedrag worden getoond. Achter bazig gedrag zit vaak een positieve bedoeling, bijvoorbeeld verantwoordelijkheid of betrokkenheid. Achter koppig gedrag gaat vastberadenheid schuil. Reik deugden aan die op dat moment missen of balans kunnen geven. Bij verantwoordelijkheid kan samenwerken en vertrouwen balans geven. Bij vastberadenheid kan rekening houden met en flexibiliteit balans geven. Neem waar wat er met je houding t.o.v. jezelf en anderen gebeurt als je de situatie met de deugdenbril bekijkt en benoemt. Vaak wordt boosheid vervangen door begrip, weerstand wordt vervangen door samenwerking.

  9. Houd een deugdendagboek bij, waarin je je bevindingen noteert. Op die manier houd je als leerkracht de deugdenontwikkeling van je leerlingen bij. Je kunt dit naar ouders terugkoppelen, zodat de deugden thuis ook erkend en gestimuleerd kunnen worden. Je kunt in het dagboek ook je eigen deugdenontwikkeling bijhouden.

  10. Probeer in een situatie die niet lekker loopt - een leermoment - de deugd te herkennen die ontbrak. Vraag: 'Wat hebben we nu nodig?' Moedig aan de ontbrekende deugd te oefenen. Doe zelf ook je best. Op die manier wordt iedere fout een opstapje en leren we iedere dag – of we nu kind zijn of volwassen.

  11. Geef het goede voorbeeld. Wees je bewust van je gedrag en wat kinderen van je overnemen. Verwacht je geduld van kinderen? Laat zien hoe geduld eruit ziet. Vertel wanneer het je moeite kost geduld te tonen. Bespreek hardop je leermoment en wat je nodig hebt. T.a.v. respect, behulpzaamheid en alle anderen deugden: idem dito! 

  12. Ga op een speelse, creatieve manier om met het integreren van deugden in je leven, je gezin, je klas, je team. Er zijn meerdere wegen naar Rome. Keulen en Parijs zijn niet in één dag gebouwd. Als het een keer niet zo deugdelijk toegaat, wees dan vriendelijk voor jezelf. Morgen is er weer een dag. Lees je dagboek (tip 7) na: jullie zijn al die deugden die je de afgelopen tijd liet zien echt niet zomaar kwijt geraakt!
 

Samen lezen of een film kijken

Deugden uit een verhaal halen
Als je erop let, komen in alle boeken deugden voor. Het is voor allebei (ouder en kind) een heel goede oefening om deugden uit een verhaal te halen. Het valt jullie misschien op hoe verschillend de karakters zijn, waar dat botst of hoe ze elkaar aanvullen. Lijk jijzelf meer op het ene karakter, of heb je meer overeenkomsten met een ander? Lezen prikkelt de fantasie, ontwikkelt het taalgevoel en vergroot ook het bewustzijn van deugden. Van alle dingen die je met je kind doet, is voorlezen of samen een boek lezen en bespreken, iets waarvan je kind veel kan leren.

Leermomenten herkennen
De karakters in boeken maken - net als wij - fouten. Je kunt samen proberen om in de leermomenten deugden te herkennen. Welke keuzes hebben ze op een spannend moment? Hoe lossen ze een probleem op? Wat zou jijzelf doen in zo'n situatie? Welke deugd zou je inzetten? Welke deugden laten de slechteriken zien?
Hoe ouder je kind is, hoe meer het zich in de karakters van het boek kan inleven. Omdat je een boek samen leest, kunnen er discussies uit voortvloeien, en leert je kind op deugden te reflecteren.

Genieten van het samenzijn
Je kunt veel plezier beleven aan het samen lezen, of samen films kijken (in verhaallijnen van filmpjes spelen deugden eenzelfde rol). Het is een leuke manier om samen tijd te nemen voor rust, ontspanning en reflectie, strategie 4 van het Deugdenproject.

 

Samen spelletjes doen

Deugden uit een spel halen
Als je een willekeurig spel doet - bijvoorbeeld Risk, Rummikub of dammen - pas je allerlei deugden toe. Assertiviteit: als je tegenspeler een fout maakt wijs je hem daarop. Geduld: dat je tegenspeler er iets langer over zijn beurt doet. Bescheidenheid: je wint telkens en dat peper je er bij de anderen niet in. Eerlijkheid: je tegenspeler gaat even naar de WC en daar maak je geen misbruik van! Optimisme: het volgende spelletje ga je vast winnen! Ordelijkheid: de steentjes/kaarten netjes neerleggen, de puntentelling zorgvuldig bijhouden.
Als je een beetje thuis bent geraakt in de deugden, kun je van A tot Z deugden benoemen bij elkaar benoemen wanneer je een spel doet.

 

Ervaringen delen

Wanneer verlies jij je geduld? Waarvoor heb jij wilskracht nodig?
Vertel geregeld iets over je eigen ervaringen met de eigenschappen, ook waar het mis ging. Bijvoorbeeld dat je geduldig naar iemand hebt staan te luisteren, hoewel je nog veel te doen had. Benoem hardop de deugd die je zelf inzet, terwijl je ergens mee bezig bent. Als je in de rij van de kassa staat kun je zeggen: 'Nu kunnen we mooi geduld oefenen.' Of als je bezig bent met iets wat om wilskracht vraagt: 'Zonder wilskracht zou ik vandaag echt niet de moed hebben gehad om te gaan hardlopen'.

 

Knutselen met deugden

Een eigen deugdenposter
Maak samen met de kinderen jullie eigen deugdenposter. Kies een aantal deugden uit waar jullie samen waarde aan hechten. Schrijf erbij hoe jullie deze deugden in de praktijk willen brengen. Dit zijn jullie leefregels; probeer ze consequent na te leven. Versier de poster met foto's of tekeningen. Tips voor leefregels vind je ook in het boek 'Haal het beste uit je kind en jezelf; opvoeden met deugden'.

De assertieve aardbei, de behulpzame banaan
Lees de deugdenkaart en maak er een tekening bij. Je kunt deugdelijk fruit tekenen, zoals de assertieve aardbei of de behulpzame banaan. Of groente (de behulpzame bloemkool, vriendelijke veldsla). En, heb je wel een een creatieve cactus gezien?

 

Deugdenkaarten verweven met bekende spelletjes

Hints of Pictionary
Je kunt een deugdenkaartje trekken en de deugd laten uitbeelden (hints) of tekenen (pictionary). Je kunt het met 2 teams tegen elkaar spelen, er is dan 1 spelleider. Ieder teamlid is 2x aan de beurt om een deugd uit te beelden of te tekenen voor zijn teamgenoten. Raad je team binnen de tijd deugd die je uitbeeldt, dan krijg je punten. De spelleider reikt de deugdenkaartjes uit en en houdt de tijd en puntentelling bij.

Combi Hints en Pictionary
Maak teams zoals bij het spel Hints of bij het spel Pictionary. Het team dat aan
de beurt is gooit met de dobbelsteen. Bij een even getal (2, 4 of 6 stippen) moet
de deugd worden uitgebeeld als bij Hints; bij een oneven getal (1, 3 of 5 stippen)
moet de deugd worden getekend.

 

Sketches - de deugd van de maand in de praktijk

Met en zonder deugd
Laat een sketch opvoeren die is gebaseerd op 'Hoe breng je de deugd in de praktijk...' Bedenk situaties waarbij de deugd van toepassing is. Bedenk ook hoe de situatie kan verlopen zonder de deugd. Oudere leerlingen kunnen een uitvoering geven voor de jongere.

Deze website is een service van Uitgeverij ACT on Virtues. Op de webpagina klantenservice informeren we je over ons privacybeleid: www.actonvirtues.nl